Hergebruik in de praktijk

Wanneer is een herbruikbare beker duurzamer dan wegwerp?

Een herbruikbare beker kan een lagere milieu impact hebben dan een wegwerpbeker. Maar dat volgt niet alleen uit het materiaal waarvan de beker is gemaakt. Het hangt ook af van wat er na gebruik gebeurt. Komt de beker terug? Hoe vaak wordt deze opnieuw gebruikt? Hoe wordt deze gereinigd? En welke afstanden worden afgelegd voor inzameling en transport?

In 2024 werkten we mee aan het programma Wat houdt ons tegen?. In de uitzending onderzoekt HUMAN wanneer herbruikbare verpakkingen daadwerkelijk een lagere milieu impact kunnen hebben. Hoogleraar Ernst Worrell legt uit welke voorwaarden daarbij belangrijk zijn en wij laten zien hoe professionele reiniging er in de praktijk uitziet.

Een herbruikbare beker kan een lagere milieu impact hebben dan wegwerp wanneer deze voldoende vaak wordt gebruikt en teruggebracht en wanneer reiniging en transport efficiënt zijn georganiseerd. Er bestaat geen universeel omslagpunt dat voor iedere beker en toepassing geldt.

Het bierkrat laat zien hoe hergebruik werkt

In de uitzending gebruikt Worrell een herkenbaar voorbeeld: het bierkrat.

Bij een bierflesje kijken we bijna nooit alleen naar het flesje. Er is een systeem omheen dat al jaren vertrouwd is. Je gebruikt het product, levert de flesjes en het krat weer in en krijgt statiegeld terug. De verpakkingen worden verzameld, vervoerd, gereinigd, opnieuw gevuld en weer gebruikt.

gebruiken → inleveren → verzamelen → transporteren → reinigen → opnieuw inzetten

De herbruikbare beker moet na gebruik dus eenvoudig teruggebracht kunnen worden. Dat geldt op een station en kantoor net zo goed als op een evenement. Als iemand na gebruik niet weet waar een beker heen moet of deze niet eenvoudig kan terugbrengen, kan de volgende gebruikscyclus niet beginnen.

Vier factoren bepalen hoe hergebruik in de praktijk presteert

Worrell noemt in de uitzending vier factoren die belangrijk zijn bij het organiseren van hergebruik:

1. De verpakking moet vaak opnieuw worden gebruikt.
2. Gebruikte verpakkingen moeten goed terugkomen.
3. Reinigen moet efficiënt worden georganiseerd.
4. Transportafstanden moeten beperkt blijven.

Worrell licht deze voorwaarden vanaf 12:45 toe in de uitzending.

Die factoren hangen met elkaar samen. Een beker die technisch honderd keer mee kan maar na enkele gebruiksmomenten niet terugkomt, realiseert die levensduur niet. Een hoog retourpercentage maakt meer gebruikscycli mogelijk.

De uitzending laat bij een proef op stations zien wat er gebeurt als die retourroute niet overal beschikbaar is. Reizigers konden een beker op het station terugbrengen maar niet vanzelfsprekend op een andere locatie. De mogelijkheid om terug te brengen bepaalde daarmee mede of hergebruik praktisch bleef.

Meer weten over technische levensduur, gebruikscycli en omslagpunten? Lees dan ook onze blog over hoe vaak je een herbruikbare beker kunt gebruiken en wanneer milieuwinst ontstaat.

Reinigen kost ook water en energie

Een herbruikbare beker moet tussen gebruiksmomenten worden gereinigd. Daar zijn water en energie voor nodig. Die impact hoort bij een eerlijke vergelijking tussen herbruikbare en eenmalige bekers.

Hoe groot de bijdrage van reinigen per gebruikscyclus is, hangt mede af van de manier waarop het wasproces is ingericht.

In onze wasfaciliteit zien we dagelijks wat reinigen op grote schaal betekent. In de uitzending laten we zien dat onze wasstraat 25.000 bekers per uur kan verwerken. Ook vertellen we hoe we energie opwekken via zonnepanelen op het pand en water binnen het wasproces opnieuw gebruiken.

Dat maakt reinigen niet impactvrij. Water en energie blijven onderdeel van de levenscyclus. De inrichting van het wasproces is daarom relevant wanneer je hergebruik met wegwerp vergelijkt.

Ook transport hoort bij de vergelijking

Bij hergebruik ontstaat een retourstroom. De manier waarop transport wordt geregeld telt mee voor de totale impact. Daarom noemt Worrell ook transportafstand als een van de voorwaarden voor goed georganiseerd hergebruik.

In de praktijk gaat het daarbij niet alleen om het aantal kilometers. Ook het volume per transport, de frequentie waarmee locaties worden bezocht en de afstand tussen gebruiks- en reinigingslocaties spelen een rol.

Daar moet al bij de inrichting rekening mee worden gehouden. Anders kan een oplossing die op productniveau logisch lijkt in de dagelijkse operatie onnodig veel transportbewegingen veroorzaken.

Waarom LCA’s verschillende antwoorden kunnen geven

Een levenscyclusanalyse, vaak afgekort tot LCA, brengt de milieu impact van een product of systeem over verschillende fasen van de levenscyclus in kaart.

Bij een vergelijking tussen herbruikbare en eenmalige bekers kunnen bijvoorbeeld productie, gebruik, reiniging, transport en verwerking na gebruik worden meegenomen.

Voor zo’n vergelijking zijn aannames nodig over onder meer het aantal gebruikscycli, de manier van reinigen, het energiegebruik, transportafstanden en het type wegwerpbeker waarmee wordt vergeleken.

In Wat houdt ons tegen? wijst Worrell er op dat zulke aannames invloed hebben op de uitkomst van een LCA. Hij noemt onder meer het aangenomen aantal gebruikscycli en de manier waarop de impact van wassen wordt berekend.

Dat betekent niet dat een LCA onbetrouwbaar is. Een uitkomst moet altijd samen met de gebruikte aannames worden gelezen.

Een omslagpunt uit één onderzoek is daarom niet automatisch toepasbaar op iedere beker, locatie of organisatie. De omstandigheden waarop het onderzoek is gebaseerd moeten voldoende overeenkomen met de praktijk waarin de beker wordt gebruikt.

Vanaf 17:48 bespreekt Worrell hoe aannames de uitkomst van een LCA beïnvloeden.

Van een herbruikbare beker naar een werkend hergebruiksysteem

In onze dagelijkse operatie stopt het werk niet bij het leveren van een beker. We zorgen dat de verschillende onderdelen van hergebruik in de praktijk op elkaar aansluiten.

Op een evenement vraagt dat om andere keuzes dan op een kantoorlocatie. Een retourpunt bij een uitgang werkt anders dan inzameling op verschillende verdiepingen van een kantoor. Ook volumes, gebruikspieken en beschikbare opslag verschillen.

De inrichting moet dus passen bij de plek waar de bekers daadwerkelijk worden gebruikt. Dat helpt om retour haalbaar te maken, reiniging voorspelbaar te organiseren en de volgende gebruikscyclus mogelijk te maken.